Schimmels slaan miljarden tonnen koolstof op

Wat is het probleem dat we proberen op te lossen?

Wanneer we steenkool, olie en gas verbranden voor energie, stoten we kooldioxide (CO2) in de lucht uit. Te veel CO2 houdt warmte in onze atmosfeer vast en warmt de planeet op. Wetenschappers en leiders overal ter wereld vragen zich af: "Hoe kunnen we koolstof uit de lucht halen en het ergens veilig opsluiten?" Het antwoord groeit misschien recht onder onze voeten — in een verborgen netwerk van schimmels in de grond.

Hoeveel koolstof slaan schimmels echt op?

In 2023 publiceerden wetenschappers van universiteiten in het Verenigd Koninkrijk en Europa een grote ontdekking in het wetenschappelijk tijdschrift Current Biology. Ze bekeken honderden onderzoeken over grond en planten om één vraag te beantwoorden: "Hoeveel koolstof verplaatsen mycorrhizafungus — schimmels die samenwerken met plantwortels — eigenlijk van de lucht naar de grond?"

Het antwoord was verbijsterend. Deze schimmels brengen elk jaar ongeveer 13,12 miljard ton CO2 in de grond. Om te begrijpen hoeveel dat is, stel je een getal voor dat zo groot is dat je het niet kunt tellen. Het is ruwweg een derde van al het CO2 dat we elk jaar uitstoten door steenkool, olie en benzine te verbranden.

Hoe slaan schimmels koolstof op?

Hier gebeurt de magie. Mycorrhizafungus werkt samen met plantwortels. De plant vangt zonlicht en zet het om in suiker (dat is fotosynthese). De plant geeft dan wat van die suiker aan de schimmel. In ruil daarvoor geeft de schimmel de plant voedingsstoffen uit de grond — vooral stikstof en fosfor, die planten nodig hebben om te groeien.

Maar hier komt het slimme gedeelte: de schimmel eet niet meteen alle suiker op. In plaats daarvan bouwt het lange ondergrondse draadjes genaamd hyfen en gebruikt de suiker om ze te laten groeien. Deze hyfen spreiden zich door de grond uit, en de koolstof (uit de suiker) blijft steken in de schimmelcellen zelf.

In tegenstelling tot bacteriën zijn schimmels erg goed in het vasthouden van koolstof. Wetenschappers zeggen dat schimmels een "koolstofgebruiksefficiëntie" van 40 tot 55% hebben — dat betekent dat ze van elke 100 stukjes koolstof die ze opnemen, 40 tot 55 stukjes in hun lichaam houden. De rest wordt afgebroken voor energie.

Hoe lang blijft de koolstof in de grond begraven?

Dit is misschien wel het beste gedeelte. De koolstof blijft niet zomaar een jaar of twee zitten. Het kan honderden jaren in de grond opgesloten blijven. Wanneer de oudste delen van de schimmeldraden (hyfen) sterven, breken ze af in humus — rijke, donkere organische stof die koolstof duizenden jaren vasthoudt.

Bodemwetenschappers meten hoeveel schimmeldragend materiaal in gezonde grond zit, en de hoeveelheden zijn enorm. In een enkel stukje grond ter grootte van een knikker kunnen er kilometers schimmeldraden in elkaar gevlochten zijn in een ingewikkeld netwerk — zo dicht aan elkaar gepakt dat de totale hyfellengte erin, als je alles uiteen kon trekken, vele meters lang zou zijn. Al die schimmel, verspreid over de hele planeet, slaat koolstof op op een schaal die gelijk staat aan wat we doen met welke mensmaaktechnologie dan ook.

Waarom hebben we hierover niet eerder gehoord?

Voor 2023 was dit enorme koolstofopslagsysteem bijna onzichtbaar voor klimaatwetenschappers en beleidsmakers. Professor Katie Field, die het onderzoek aan de Universiteit van Sheffield leidde, zei: "Mycorrhizafungus vormt een blinde vlek in koolstofmodellering."

Niemand telde het op. Niemand mat het. Het gebeurde stilletjes in elk bos, grasveld en tuingrond, en niemand praatte erover.

Wat gebeurt er als we de grond beschermen?

Als we begrijpen hoe belangrijk dit schimmelnetwerk is, kunnen we keuzes maken om het te beschermen. Het planten van bomen en planten, het vermijden van zware pesticiden (die schimmels doden), en het niet verstoren van de grond, helpen allemaal schimmels hun werk uit te voeren. Wanneer we de schimmels in de grond beschermen, beschermen we een van de krachtigste koolstofopslagsystemen van de aarde.

Veiligheid eerst: Mycorrhizafungus is niet het soort schimmel dat je kunt zien of eten. Ze leven ondergronds, onzichtbaar voor onze ogen, als microscopische draadjes in de grond. Eet nooit wilde paddenstoelen — kijk, maar pluk niet. De veilige manier om paddenstoelen te telen is met een teeltset of ze uit een winkel te kopen, altijd met een volwassene.

De korte versie

Mycorrhizafungus werkt samen met plantwortels en verplaatst koolstof van de lucht naar de grond elke dag. Wetenschappers hebben ontdekt dat deze schimmels ongeveer 13 miljard ton CO2 per jaar in de grond opslaan — ruwweg een derde van de koolstof die we uitstoten door fossiele brandstoffen te verbranden. Deze koolstof kan honderden jaren opgesloten blijven. Het beschermen van grond betekent het beschermen van een van onze krachtigste natuurlijke klimaatinstrumenten.