Schimmels die de wereld veranderden

Kleine organismen, grote geschiedenis

Schimmels zijn niet alleen recyclers van het bos. Door de eeuwen heen hebben een paar schimmels veranderd hoe mensen eten, genezen en leven. Laten we kijken naar de echte verhalen achter twee daarvan.

Gist: de schimmel in je brood

Gist is een piepkleine eencellige schimmel. Mensen gebruiken het al duizenden jaren, zonder zelfs maar te weten dat het leefde. Al meer dan 4.000 jaar geleden bakten de oude Egyptenaren gerezen brood en brouwden ze bier met gist.

Zo werkt het. Gist voedt zich met de suikers in het deeg. Terwijl het zich voedt, geeft het een gas af dat koolstofdioxide heet. Dit proces heet fermentatie. Het gas blijft opgesloten in het rekbare deeg en blaast het op als honderden piepkleine ballonnetjes. Daarom rijst brood en krijgt het een zachte, luchtige binnenkant.

Dezelfde fermentatie, maar dan met andere ingrediënten, wordt gebruikt om veel alledaagse voedingsmiddelen te maken. Gist is een van de nuttigste micro-organismen waarmee mensen ooit hebben gewerkt.

Penicilline: een schimmel die levens redde

In 1928 kwam een wetenschapper genaamd Alexander Fleming terug van vakantie in zijn rommelige Londense laboratorium. Hij merkte op dat er een blauwgroene schimmel op een van zijn schaaltjes met bacteriën was terechtgekomen. Rondom die schimmel waren de bacteriën afgestorven.

De schimmel heette Penicillium. Hij maakte een stof die schadelijke bacteriën doodde. Fleming noemde die stof penicilline.

Jaren later vonden andere wetenschappers — waaronder Howard Florey en Ernst Chain — manieren om penicilline te zuiveren en in grote hoeveelheden te maken. Vanaf de jaren 1940 werd het gebruikt als medicijn. Penicilline werd 's werelds eerste veelgebruikte antibioticum, een medicijn dat bacteriële infecties bestrijdt.

Infecties die eerst dodelijk waren, konden nu genezen worden. Fleming, Florey en Chain deelden in 1945 een Nobelprijs voor deze ontdekking.

Belangrijk: penicilline is een echt medicijn dat alleen door artsen wordt voorgeschreven. De schimmel op oud eten thuis is geen medicijn en kan je juist ziek maken. Eet nooit beschimmeld eten.

Waarom deze verhalen belangrijk zijn

Beide ontdekkingen laten zien dat schimmels veel meer zijn dan iets dat in het bos groeit:

• Gist hielp mensen al duizenden jaren bij het maken van brood en andere gefermenteerde voedingsmiddelen.

• Penicilline luidde het tijdperk van antibiotica in en redde miljoenen levens.

Wetenschappers zoeken vandaag de dag nog steeds naar nieuwe medicijnen en materialen in schimmels. Het schimmelrijk blijft ons verrassen.

Zoals altijd: eet nooit wilde paddenstoelen zonder een volwassen expert. Nieuwsgierigheid is geweldig — voorzichtigheid houdt je veilig.