Waarom wol dol is op kleur

Niet elke stof pakt kleur even goed

Heb je ooit bessensap gemorst op een wollen trui en gezien dat de vlek voor altijd bleef zitten, terwijl datzelfde sap zo uit een katoenen shirt spoelde? Dat is een aanwijzing voor een groot geheim in het verven: de soort vezel maakt uit.

Paddenstoelverf werkt het best op eiwitvezels. Een eiwitvezel komt van een dier, zoals wol van schapen of zijde van zijderupsen. Deze vezels bestaan uit dezelfde soort bouwstenen als ons eigen haar en onze huid, en paddenstoelpigmenten hechten zich er prachtig aan.

Celluloseve­zels vormen de andere grote groep. Die komen van planten, zoals katoen en linnen. Ze kunnen ook geverfd worden, maar zijn kieskeuriger en hebben extra stappen nodig om de kleur vast te houden. Daarom beginnen starters meestal met wol.

Wat is een fixeermiddel (mordant)?

Hier komt het slimme deel. Als je gewoon kale wol in paddenstoelverf dompelt, spoelt later een groot deel van de kleur er weer uit. Om de kleur echt te laten pakken en blijven zitten, gebruiken verfkunstenaars een helper die een mordant of fixeermiddel heet.

Een mordant is een mineraal waarin je de wol weekt voordat je gaat verven. Het werkt als onzichtbaar dubbelzijdig plakband: het grijpt de vezel aan de ene kant en het verfpigment aan de andere kant, en houdt ze samen vast. De meest gebruikte en mildste mordant is aluin (voluit aluminiumkaliumsulfaat).

Aluin heeft een bijzondere kracht voor verfkunstenaars: het geeft de helderste, zuiverste kleuren en verandert de eigen kleur van de paddenstoel niet. Andere mordanten veranderen juist wel dingen. IJzer maakt kleuren donkerder en doffer (verfkunstenaars zeggen dat het de kleur "verdroeft"), en koper duwt kleuren richting blauw en groen.

Fixeren is een stap voor de volwassene

Fixeren betekent de wol ongeveer een uur lang verwarmen in warm water met aluin, dus dit is een hete stap die een volwassene doet. Jouw taak is de wetenschappelijke planning:

• Weeg de wol op een keukenweegschaal.

• Meet de juiste hoeveelheid aluin af. Verfkunstenaars gebruiken meestal ongeveer 8 tot 15 gram aluin per 100 gram wol.

• Houd het uur bij met een timer.

• Noteer wat je gedaan hebt in een schrift, zodat je een kleur die je mooi vindt later opnieuw kunt maken.

Aluin is een verfchemicalie, geen eten. Houd het uit je mond, was je handen erna, en laat de volwassene het inschenken. Meng nooit zomaar huishoudchemicaliën door elkaar "om te zien wat er gebeurt" — dat kan gevaarlijk zijn.

Zodra je wol gefixeerd is, is hij dorstig naar kleur en klaar voor de verfpot. Dat is de volgende les.