Het leven indelen

Waarom leven eigenlijk indelen?

De aarde zit vol levende wezens - eiken, kwallen, bacteriën, paddenstoelen, en jij. Wetenschappers hebben al ruim een miljoen soorten leven een naam gegeven, en ze blijven er meer ontdekken. Om orde te scheppen in deze enorme drukte, delen ze levende wezens in groepen in. De wetenschap van het benoemen en indelen van leven heet taxonomie (zeg: tak-so-no-MIE).

Indelen is meer dan opruimen. Als we levende wezens in groepen plaatsen, zien we hoe ze verwant zijn, hoe ze werken, en hoe ze in de loop van miljoenen jaren zijn ontstaan.

Rijken: de grote vakjes

Eén van de grootste indelingsvakjes heet een rijk. Lange tijd leerden leerlingen over een handvol rijken, waaronder:

• Animalia - de dieren, zoals vossen, vissen en insecten

• Plantae - de planten, zoals gras, varens en bomen

• Fungi - paddenstoelen, schimmels en gisten

• Protista - kleine, meestal eencellige levensvormen, zoals amoeben

• Twee rijken van bacteriën en andere microben

Zie je dat schimmels hun eigen rijk krijgen? Ze zijn geen vreemde soort plant en ook geen vreemde soort dier. Ze vormen hun eigen grote tak van het leven. Daarom heet deze cursus Het Vijfde Rijk.

Domeinen: nóg grotere vakjes

Moderne wetenschappers voegden een nog groter vakje toe, boven de rijken, genaamd een domein. Er zijn drie domeinen:

• Bacteria - bekende, piepkleine microben

• Archaea (zeg: ar-CHEE-a) - microben die vaak in extreme omgevingen leven

• Eukarya (zeg: joe-KA-ri-a) - alle levende wezens waarvan de cellen een kern hebben, een controlecentrum dat het DNA van de cel bewaart

Planten, dieren en schimmels horen allemaal bij Eukarya. Jij ook. Binnen dat domein krijgt elk van deze groepen nog steeds zijn eigen rijk.

Welke aanwijzingen gebruiken wetenschappers?

Hoe bepalen wetenschappers in welk vakje een levend wezen thuishoort? Ze zoeken naar aanwijzingen:

• Celstructuur - waaruit de cellen zijn opgebouwd en welke vorm ze hebben

• Hoe het aan voedsel komt - maakt het zijn eigen voedsel, of neemt het voedsel op?

• Hoe het zich voortplant - hoe het meer van zichzelf maakt

• DNA - de chemische code in elke cel, die familiebanden onthult

DNA is een krachtige aanwijzing. Twee levende wezens kunnen er van buiten hetzelfde uitzien, maar heel verschillend DNA hebben, of er juist anders uitzien terwijl ze nauwe neefjes zijn. In de volgende lessen gebruiken we diezelfde aanwijzingen om de schimmels te testen en te zien waarom ze precies hun eigen rijk verdienden.

Veiligheid voorop: deze cursus gaat over het begrijpen van schimmels, niet over het verzamelen ervan. Pluk of eet nooit een wilde paddenstoel. Zelfs experts gebruiken zorgvuldige hulpmiddelen en studie, en sommige wilde schimmels zijn gevaarlijk. Kweeksets gebruiken alleen bekende, veilige soorten.