Te Klein Om Te Zien

Een verborgen koninkrijk om je heen

Op dit moment, in de lucht die je inademt, in de grond onder je voeten en zelfs op het bureau voor je, bevinden zich levende dingen die veel te klein zijn voor je ogen om waar te nemen. Dit zijn schimmels (spreek uit: SKIM-mels), en ze behoren tot hun eigen koninkrijk in de natuur. Schimmels zijn geen planten, en ze zijn ook geen dieren. Ze zijn iets heel anders, met hun eigen regels voor hoe ze leven, eten en groeien.

Wetenschappers hebben meer dan 150.000 soorten schimmels beschreven, en ze denken dat er nog miljoenen meer wachten om ontdekt te worden. De meeste van die schimmels groeien nooit groot genoeg om opgemerkt te worden zonder hulp. Een enkele spore, de minuscule cel die een schimmel gebruikt om zich voort te planten en nieuwe schimmels te laten groeien, is vaak kleiner dan de breedte van een menselijk haar. Miljarden sporen drijven voortdurend door de lucht van een gewone kamer, een gewoon bos of een gewone schooltuin, helemaal onzichtbaar.

De paddenstoel is slechts het topje

Als je aan een schimmel denkt, stel je waarschijnlijk een paddenstoel voor die uit het gras omhoog schiet. Maar hier komt het verrassende gedeelte: een paddenstoel is slechts het kleine, zichtbare deel van een veel groter organisme, een beetje zoals een appel slechts één deel is van een hele appelboom.

Onder de grond verspreidt een schimmel zich als een web van dunne draden die hyphae heten (één draad is een hypha). Al die draden samen vormen een ingewikkeld netwerk dat mycelium heet. Een enkel stuk mycelium kan zich meters onder de grond uitstrekken en jarenlang rustig groeien, lang voordat het ooit een paddenstoel maakt. Sommige myceliumnetwerken zijn zo gigantisch dat wetenschappers ze tellen onder de grootste levende wezens op Aarde, ook al is bijna niets ervan boven de grond zichtbaar.

Schimmels als afbraakbacteriën

De meeste schimmels kunnen niet hun eigen voedsel maken uit zonlicht zoals planten dat doen. In plaats daarvan zijn veel schimmels afbraakbacteriën. Ze geven speciale chemicaliën genaamd enzymen af op dode bladeren, hout of ander materiaal, en breken dit af in eenvoudiger voedingsstoffen die ze via hun hyphae kunnen opnemen. Dit rommelig klinkende werkje is eigenlijk essentieel. Zonder afbraakbacteriën zoals schimmels zouden dode bladeren en gevallen takken zich voor altijd ophopen, en de voedingsstoffen daarin zouden nooit in de grond terechtkomen waar nieuwe planten ze kunnen gebruiken.

Waar schimmels leven

Schimmels worden bijna overal ter wereld gevonden:

• Zwevend als sporen in de lucht die je inademt

• In de grond levend, vaak in gigantische aantallen per lepel grond

• Groeiend op boomschors, bladeren en gevallen stammen

• Rustig rustend op keukentafels en badkamertegels

• Zelfs vriedig levend in en op andere levende wezens

Omdat sporen zo licht en zo klein zijn, kan wind ze ongelooflijke afstanden dragen, wat één reden is waarom schimmels erin geslaagd zijn zich in bijna elke hoek van de wereld uit te breiden, van warme regenwouden tot ijzige berggrond.

Klaar om te verkennen

In de volgende lessen zul je jezelf, in je verbeelding, tot schimmelgrootte krimpen. Je zult eencellige gisten ontmoeten die bubbelen en zich vermenigvuldigen, ruige schimmels die hun eigen draadvormige bossen groeien, en de wetenschappers die deze verborgen wereld bestuderen via microscopen. Onthoud terwijl je aan het leren bent: voor elke paddenstoel die je ooit hebt gezien, zijn er ontelbare schimmels hun hele leven aan het leven zonder ooit gezien te worden.