Gloeiende Schimmels

Een lichtje in het donkere bos

Stel je voor: je loopt 's nachts door een bos zonder zaklamp. Ineens zie je een zacht groen schijnsel komen uit een verrotte boomstam. Het is geen truc van je ogen, en het is ook geen vuurvliegje. Het is een paddenstoel, die stilletjes gloeit in het donker.

Dit griezelige boslicht heeft een naam: vossenvuur. Mensen vragen zich er al heel lang naar af. De Griekse denker Aristoteles schreef al meer dan 2.300 jaar geleden over "koud vuur" in hout. Hij noemde het koud vuur omdat het licht geeft zonder warmte.

Levende wezens die licht maken

Als een levend wezen zijn eigen licht maakt, noemen we dat bioluminescentie (zeg: bie-oh-loo-mih-nes-SEN-sie). Het betekent gewoon "levend licht". Vuurvliegjes doen het. Sommige diepzeevissen en kwallen ook. En bepaalde schimmels dus ook.

Van de ongeveer 100.000 benoemde soorten schimmels zijn er maar zo'n 70 tot 80 soorten waarvan bekend is dat ze gloeien. Een gloeiende paddenstoel is dus echt zeldzaam. Bekende voorbeelden zijn de jack-o'-lantern-paddenstoel en de honingzwam, waarvan het draadvormige lichaam gloeit in oud hout.

Meestal is het licht een zachte groene kleur, en het schijnt meestal de hele nacht gestaag door.

Hoe gloeit een paddenstoel?

Het gloeien komt door scheikunde die binnen in de schimmel gebeurt. Twee bijzondere ingrediënten doen het werk:

• Luciferine — een molecuul dat echt het licht afgeeft.

• Luciferase — een enzym, een helper die een scheikundige reactie versnelt.

Als luciferine luciferase ontmoet en zich mengt met zuurstof uit de lucht, geeft de reactie energie af als licht in plaats van warmte. Daarom voelt vossenvuur koud aan. Wetenschappers hebben zelfs ontdekt dat het gloeien een dagelijks ritme lijkt te volgen: het schijnt feller in de nacht, een beetje alsof de schimmel zijn eigen kleine klokje heeft.

Waarom gloeien ze eigenlijk? Eén belangrijk idee is dat het licht insecten aantrekt in het donker. De insecten kruipen over de schimmel, pikken de stofachtige sporen op (de piepkleine zaadjes waarmee schimmels nieuwe schimmels maken), en dragen ze mee naar nieuwe plekken. Het gloeien kan dus een slimme manier zijn om een lift te krijgen.

Kijken, maar nooit proeven

Gloeiende schimmels zijn geweldig om te zien, maar gloeien betekent niet dat een paddenstoel veilig is. Sterker nog, de jack-o'-lantern-paddenstoel gloeit en is giftig om te eten. Pluk of eet nooit een wilde paddenstoel die je vindt. Alleen een opgeleide expert kan zeggen wat een wilde paddenstoel precies is. Geniet van de lichtshow alleen met je ogen, het liefst samen met een volwassene tijdens een nachtwandeling.