De Freeriders

Niet elke schimmel wacht tot iets dood is

Tot nu toe hebben we schimmels ontmoet die dood materiaal eten en schimmels die eerlijk handelen met levende partners. Maar sommige schimmels hebben een heel ander plan. Zij voeden zich met een levend lichaam zonder iets terug te geven. Biologen noemen dit leven parasitair, en een schimmel die op deze manier leeft is een parasiet.

Het levende wezen waar een parasiet van eet heet zijn gastheer. Een parasitaire schimmel groeit op of in zijn gastheer en trekt langzaam voedingsstoffen uit hem terwijl de gastheer nog leeft. Dit klinkt dramatisch, maar het is een volkomen normaal onderdeel van hoe ecosystemen werken, en het gebeurt al miljoenen jaren.

Een stille lastpak in het bos

Eén van de bekendste parasitaire schimmels is de honingzwam, een groep soorten uit het geslacht Armillaria. Honingzwam verspreidt zich door boomwortels met behulp van taai, donker, vetersachtig stranden van mycelium die rhizomorfen heten. Als het een boom bereikt, kan het het hout langzaam verzwakken, en over maanden of jaren kan de boom het moeilijk krijgen en uiteindelijk sterven.

Hier is het fascinerende deel: honingzwam stopt niet nuttig te zijn zodra de boom dood is. Nadat de boom is dood, verandert dezelfde schimmel van rol en wordt een ontbinder, die het klussen van het afbreken van het hout afmaakt. Sommige honingzwamkolonies zijn enorm. Eén beroemde speler groeien onder de grond in Oregon, USA, naar schatting duizenden jaren oud en bedekt een oppervlak van verschillende vierkante kilometer, wat het ene van de grootste en oudste levende organismen ooit gevonden maakt.

Schimmels die gespecialiseerd zijn in insecten

Een ander buitengewoon groep parasitaire schimmels zijn de kordiceps. Deze schimmels specialiseren zich in het infecteren van insecten, zoals mieren, kevers of rupsen. Een kordiceps spoor landt op een insect, groeit in het lichaam van het insect, en voedsel zich ervan van binnen uit.

Sommige kordiceps soorten hebben een verbazingwekkende truc ontwikkeld: zij kunnen het gedrag van het insect beïnvloeden voordat het sterft, en leiden het naar een plek met goede voorwaarden voor de schimmel om later haar sporen vrij te geven. Wetenschappers onderzoeken nog steeds precies hoe dit gebeurt. Uiteindelijk groeit een klein schimmelsteeltje omhoog uit het insect en geeft sporen vrij om nieuwe gastheren te vinden, wat de kringloop voortzet.

Onderzoekers hebben duizenden verschillende kordiceps soorten rond de wereld gevonden, en de meeste zijn sterk gespecialiseerd, wat betekent dat elk ervan meestal slechts één bepaalde soort insect richt. Deze specialisatie helpt eigenlijk insectenpopulaties in evenwicht houden in een bos, omdat geen enkele kordiceps soort te ver buiten haar gekozen gastheer kan uitbreiden.

Onderdeel van de natuur's balans, niet een schurk

Het is verleidelijk om parasieten als „slecht“ te zien, maar ecologen zien ze anders. Parasitaire schimmels helpen populaties van bomen of insecten in balans houden, voorkomen dat één soort een ecosysteem overweldigt, en hergebruik voedingsstoffen zodra hun gastheer sterft. Zij zijn simpelweg nog één manier dat schimmels aan hun voedsel komen, naast de ontbinders en partners die je al hebt ontmoet.

Omdat schimmels zoals honingzwam paddenstoelen produceren die lastig uit elkaar te houden zijn van ander, gevaarlijker wild paddenstoelen, verandert de veilige regel nooit: nooit een paddenstoel plukken, aanraken of proeven die je wild in het wilde vindt. Geniet van echte paddenstoelen alleen uit een goed kweeksetje, met een volwassene die helpt, en altijd gekookt, nooit rauw.