Schimmels helpen de aarde

De recyclers van de natuur

Elke herfst vallen bladeren, sterven bomen, en valt fruit op de grond. Als niemand het zou opruimen, zou de wereld zichzelf langzaam onder dood materiaal begraven. Wie doet dan die schoonmaakklus? Een groot deel van dat werk wordt gedaan door schimmels.

Schimmels die leven van dood materiaal heten saprotrofen (zeg maar: sap-ro-TROO-fen). Ze groeien door dood hout, bladeren en andere resten heen als een web van dunne draadjes, dat mycelium heet. Terwijl ze eten, breken ze het dode materiaal af en geven ze de goede stoffen erin weer terug aan de bodem.

Dezelfde oesterzwammen in jouw kit zijn saprotrofen. Door je kit te kweken zie je een recycler aan het werk.

Voedingsstoffen doorgeven

Levende wezens zijn opgebouwd uit voedingsstoffen, de bouwstenen van het leven, zoals koolstof en stikstof. Als een plant of dier doodgaat, zitten die voedingsstoffen erin opgesloten.

Schimmels hebben een speciale sleutel. Ze maken enzymen, natuurlijke stofjes die taai dood materiaal in eenvoudige stukjes afbreken. Zo komen de voedingsstoffen vrij en spoelen ze terug de bodem in. Nieuwe planten nemen ze dan op en groeien ervan. Zo houden schimmels de voedingsstoffen in beweging, in een eindeloze kringloop die de voedingsstoffenkringloop heet.

Sommige schimmels zijn hier zo goed in dat ze zelfs hout kunnen laten rotten. Stevige witrotschimmels, een groep waar oesterzwammen ook bij horen, kunnen lignine verteren, het stugge materiaal dat hout hard maakt. Heel weinig levende wezens kunnen dat.

Wetenschappers en het opruimen van vervuiling

Omdat schimmels zulke krachtige afbrekers zijn, onderzoeken wetenschappers of ze kunnen helpen om rommel op te ruimen die mensen maken. Dit onderzoeksveld heet mycoremediatie (my-co-re-me-dee-AA-tsie), wat betekent dat je schimmels gebruikt om vervuiling op te ruimen.

In experimenten hebben sommige schimmels olie, bepaalde bestrijdingsmiddelen en andere schadelijke stoffen afgebroken tot veiligere stukjes. Oesterzwammen zijn een van de soorten die onderzoekers het vaakst testen.

Dit is spannend, maar het is belangrijk om er eerlijk over te zijn:

• Het werkt vooral in experimenten en kleine proeven, nog niet overal.

• Het werkt niet voor elke vervuilende stof, en wetenschappers zijn nog volop aan het leren.

• Schimmels zijn een veelbelovende helper, geen wondermiddel tegen vervuiling.

De eerlijke manier om het te zeggen is dus: schimmels zouden kunnen helpen om de planeet schoon te maken, en wetenschappers werken hard om uit te zoeken hoeveel.

Een korte veiligheidsherinnering

Wilde schimmels doen ongelooflijk werk buiten, maar dat betekent niet dat ze veilig zijn om aan te raken of op te eten.

Pluk of eet nooit een wilde paddenstoel. Sommige zijn giftig, en zelfs experts zijn voorzichtig. Geniet van het zien groeien van je veilige kit-paddenstoelen, en eet alleen paddenstoelen die door een volwassene zijn uitgekozen en gekookt.

Van de bosbodem tot een wetenschappelijk laboratorium, schimmels zijn stille helden. Ze ruimen de doden op, voeden de levenden, en kunnen zelfs helpen bij het herstellen van sommige rommel die mensen maken.