Naturalni rozkładacze

Leśna ekipa sprzątająca

Wyobraź sobie las, w którym nic nigdy by nie zgniło. Każdy liść, który kiedykolwiek opadł, wciąż by tam leżał. Każde drzewo, które kiedykolwiek obumarło, wciąż by stało. Już po kilku latach byłbyś zasypany górą martwych szczątków.

To się jednak nigdy nie zdarza. Coś sprząta to wszystko. Dużą częścią tej ekipy sprzątającej są grzyby — grupa istot żywych, do której należą grzyby kapeluszowe, pleśnie i drożdże.

Co znaczy słowo „saprotrof”

Naukowcy mają specjalną nazwę dla istot żywych, które żywią się martwą materią. Nazywa się je destruentami (rozkładaczami). Grzyby, które odżywiają się w ten sposób, mają jeszcze dokładniejszą nazwę: saprotrofy (wymawiaj „sa-pro-TRO-fy”).

Słowo pochodzi z greki. Sapro- znaczy „zgniły”, a -trof znaczy „żywiciel się”. Saprotrof to więc dosłownie „ten, kto żywi się zgnilizną”. Brzmi to obrzydliwie, ale to jedno z najważniejszych zadań na Ziemi.

Grzyby saprotroficzne żywią się rzeczami, które kiedyś żyły, ale obumarły:

• opadłe liście i igły sosny

• martwe gałęzie i całe pnie drzew

• stare owoce leżące na ziemi

• martwe owady i odchody zwierząt

Jedzenie bez ust

A oto najdziwniejsza część. Grzyb nie ma ust ani żołądka. Jak więc zjada kłodę drewna?

Grzyb zbudowany jest z maleńkich nitek zwanych strzępkami (wymawiaj „STSHEMP-ki”). Te nitki rozrastają się w martwym liściu lub drewnie, tak jak korzenie rośliny. Zamiast połykać pokarm, grzyb trawi go na zewnątrz swojego ciała. Wydziela specjalne substancje chemiczne, które rozkładają martwą materię na maleńkie kawałki, a potem wchłania te kawałki przez swoje nitki.

Dokładnie, jak to działa, przyjrzymy się w następnej lekcji. Na razie zapamiętaj najważniejszą myśl: grzyby zamieniają twardą, martwą materię w pokarm, który mogą wchłonąć.

Dlaczego destruenci są tak ważni

Destruenci sprawiają, że cały las funkcjonuje. Bez nich martwe rośliny i zwierzęta piętrzyłyby się w nieskończoność, a wszystkie cenne składniki uwięzione w ich wnętrzu nigdy by się nie uwolniły. Grzyby otwierają tę skarbnicę i uwalniają jej zawartość z powrotem do przyrody.

Grzyby nie są jedynymi destruentami — pomagają też bakterie i drobne owady. Ale to grzyby są mistrzami w rozkładaniu twardego, drewnianego materiału, którego prawie nic innego nie potrafi strawić.

Zasada bezpieczeństwa: grzyby w lesie mogą wyglądać interesująco, ale nigdy nie zrywaj ani nie jedz dzikiego grzyba. Niektóre są trujące, a tylko wyszkolony ekspert potrafi rozpoznać, które są bezpieczne. Zawsze możesz patrzeć i się zastanawiać — po prostu nie dotykaj i nie smakuj.

Gdy następnym razem zobaczysz grzyba rosnącego na starej kłodzie, pamiętaj: patrzysz na pracowitego recyklera wykonującego swoją pracę.