Historia penicyliny

Bałagan w laboratorium i szczęśliwa pleśń

W 1928 roku szkocki naukowiec o imieniu Alexander Fleming pracował w swoim laboratorium w Londynie. Badał bakterie — maleńkie zarazki, które mogą wywoływać choroby. Fleming hodował bakterie w płaskich szklanych naczyniach zwanych szalkami Petriego, żeby móc je obserwować.

Przed letnim urlopem Fleming zostawił stos szalek na swoim blacie. Kiedy wrócił, zauważył coś dziwnego w jednej z szalek z bakteriami Staphylococcus. Puszysta grudka pleśni przypłynęła z powietrza i zaczęła rosnąć. Zdarza się to czasem i wielu naukowców po prostu wyrzuciłoby taką szalkę.

Ale Fleming przyjrzał się bliżej. Wokół pleśni był czysty pierścień, w którym w ogóle nie rosły bakterie. Coś, co wytwarzała pleśń, powstrzymywało zarazki.

Odkrycie penicyliny

Pleśń należała do rodzaju Penicillium — tej samej zielono-niebieskiej rodziny pleśni, którą czasem widzisz na starych owocach. Fleming zrozumiał, że pleśń wydziela substancję zabijającą bakterie. Nazwał tę substancję penicyliną, od nazwy pleśni.

Penicylina stała się pierwszym na świecie antybiotykiem — lekiem, który zabija szkodliwe bakterie lub powstrzymuje ich wzrost. To była ogromna sprawa. Przed antybiotykami mała ranka czy zwykłe zakażenie mogły okazać się śmiertelne, ponieważ lekarze nie mieli niezawodnego sposobu, żeby walczyć z zarazkami wewnątrz ludzkiego ciała.

Fleming znalazł tę wskazówkę, ale nie potrafił wytworzyć wystarczającej ilości penicyliny, by leczyć chorych ludzi. Substancję trudno było zebrać i szybko traciła swoje działanie.

Zamiana pleśni w lek

Około dziesięć lat później zespół naukowców z Uniwersytetu Oksfordzkiego — w tym Howard Florey i Ernst Chain — podjął to wyzwanie. Znaleźli sposoby, by hodować pleśń, oczyszczać penicylinę i ją testować. W latach 40. XX wieku, podczas drugiej wojny światowej, fabryki nauczyły się wytwarzać penicylinę w ogromnych ilościach.

Nagle lekarze mogli leczyć zakażenia, które przez całą historię zabijały ludzi: zakażone rany, zapalenie płuc i wiele innych. Penicylina uratowała niezliczoną liczbę żołnierzy, a po wojnie także zwykłych ludzi na całym świecie.

W 1945 roku Fleming, Florey i Chain otrzymali wspólnie Nagrodę Nobla za swoją pracę. Lek, który uratował wiele milionów ludzkich istnień, zaczął się od jednej puszystej pleśni w zabałaganionym laboratorium.

Czego uczy nas ta historia

Odkrycie Fleminga przypomina nam, że grzyby to nie tylko jedzenie czy leśne ciekawostki — mogą ratować życie. Pokazuje też, jak uważna obserwacja i praca zespołowa zamieniają szczęśliwy przypadek w coś, co zmienia cały świat.

Ważne: penicylina pochodzi ze specjalnie wyhodowanej pleśni i jest przetwarzana w lek przez ekspertów. Pleśnie, które znajdujesz na jedzeniu lub na dworze, nie są lekiem i nie są bezpieczne do dotykania, jedzenia ani próbowania. Leki należy brać wyłącznie od zaufanej osoby dorosłej lub lekarza.